VNVA nieuwsbrief november 2026

De vrouwelijke arts is essentieel voor toekomstbestendige zorg

Maar zijn we wel zuinig genoeg op haar?

Afgelopen weken werden een boel nieuwe inzichten gedeeld vanuit de internationale wetenschappelijke wereld, maar als voorzitter van de VNVA ging ik natuurlijk aan op JAMA paper ‘Physician Sex and Outcomes Among Hospitalized Patients’ van dr Angela Jareth ea dietoonde dat medische zorg door vrouwelijke artsen in het ziekenhuis betere uitkomst liet zien. Dit is in lijn met de eerdere NEJM paper van prof Kiki Lombarts ‘Medicine is not gender neutral; she is male’ in 2022. Maar zij rapporteerde toen ook al dat vrouwelijke artsen voor andere uitdagingen dan hun mannelijke peers staan. “Vrouwen in de geneeskunde worden vaker lastiggevallen, ondergewaardeerd, onderbetaald en gediscrimineerd. Voor vrouwen met een andere etnische achtergrond of uit de LGBTQ+ gemeenschap geldt dit vaak in nog sterkere mate” (website Amsterdam UMC).

En jonge vrouwelijke artsen ontmoeten nog meer uitdagingen blijkt uit de Nationale basisartsen en aios enquête 2026 van de Jonge Specialist, waarin ruim 3.400 basisartsen en aios werden bevraagd. Deze keer was er meer aandacht voor de inkleuring van kinderwens, die helaas de kloof dieper maakt. Enkele conclusies; een kinderwens wordt vanwege het werk door 55% van de vrouwen vs 44% van de mannen uitgesteld, 19% van de vrouwen vs 6% van de mannen durft de kinderwens niet met de werkgever te bespreken uit angst voor gevolgen voor de opleiding.

Op 29 en 30 oktober bezocht ik het 2-daags Unesco Global Forum against racism and discrimination dat geweldig was neergezet door Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. Naast alarmerende getallen over racisme en discriminatie, was het juist ook een inspirerend congres door de wijze levenslessen van experts als prof Kimberlé Crenshaw die intersectionaliteit als framework ontwikkelde, als ook de gesprekken met deelnemers die met lef stappen blijven zetten voor een rechtvaardigere wereld, juist nu.

Geleerde lessen neem ik ook mee naar de zorg, juist omdat ik zie dat we bij ons nog zoveel stappen hebben te zetten om racisme en discriminatie te bestrijden. Het praten over stereotypen en sociale veiligheid voorkomt nog niet dat ik door een Marokaans Nederlandse anios werd benaderd na een panelgesprek met voormalig Europarlementariër Samira Rafaela, die geconfronteerd werd met collega’s die patiënten betichtten van ‘de theatrale presentatie’.

Wat nog wel eens vergeten wordt, is dat alle collega’s die niet tot de hoogopgeleide witte norm behoren, zich onveilig voelen in dit soort situaties. Hun systemen komen in de ‘fight or flight’ modus. Sommigen springen in de verdediging van de patiënt en diens familie, wat hen kwetsbaar maakt in hun onderschikte positie. Anderen kruipen in hun schulp wat hen onzichtbaar maakt. Dit laatste is niet goed voor hun selectiekansen, want je moet wel kunnen ‘shinen’.

Onderzoek laat zien dat de afwezigheid van correctie van grensoverschrijdend gedrag als ‘second hit’ ook schadelijk is. In de hiërarchische cultuur ligt er dus een grote verantwoordelijkheid voor medisch specialisten om zich uit te spreken. Dit is óók een belangrijke sleutel om als rolmodel te laten zien dat álle aankomende collega’s kunnen rekenen op een werkplek die divers en inclusief is.

Als we al bovenstaande inzichten op een rijtje zetten, kunnen we niet anders dan concluderen dat het de hoogste tijd is om onze krachten te bundelen als vrouwelijke artsen, bondgenoten te zoeken op leidinggevende posities, zodat we samen alle talenten (h)erkennen, de beste zorg bieden voor álle patiënten en ons vak aantrekkelijk maken voor volgende generaties die terecht verwachten dat wij het goede voorbeeld laten zien.

Ik kijk uit naar de gesprekken met eenieder die zich hiervoor inzet.

Geneviève Koolhaas-Martis
Voorzitter VNVA