'Groene planeet, groene zorg - Jouw impact als zorgprofessional', 11 november 2026
Tijdens het webinar Meet-the-Expert: ‘Groene planeet, groene zorg’ belichtte Juliette Mattijsen de samenhang tussen klimaatverandering, gezondheid en mondiale ongelijkheid. Haar centrale boodschap: de klimaatcrisis is ook een gezondheidscrisis en vraagt om gezamenlijke, structurele verandering.
Klimaatverandering als gezondheidscrisis
Juliette benadrukte dat klimaatverandering bestaande ongelijkheden vergroot en kwetsbare mensen extra hard raakt. Zij noemde directe gevolgen zoals hitte, luchtvervuiling, extreem weer en infectieziekten, naast indirecte gevolgen als voedselonzekerheid, mentale problemen en verlies van bestaanszekerheid. Deze effecten zijn volgens haar nu al zichtbaar en maken klimaatverandering tot een belangrijk onderwerp voor zorgprofessionals.
Planetary Health en ecologische grenzen
Met het begrip Planetary Health verduidelijkte Juliette hoe menselijke gezondheid afhankelijk is van natuurlijke systemen. Menselijke activiteiten zetten ecosystemen, biodiversiteit en hulpbronnen onder druk. Bij overschrijding van planetaire grenzen kunnen onomkeerbare veranderingen optreden. Zij vroeg daarbij ook aandacht voor minder zichtbaar biodiversiteitsverlies, zoals de afname van insecten.
Hoewel de mondiale klimaatdoelen steeds moeilijker haalbaar worden, blijft uitstootvermindering volgens Juliette essentieel: elke vermeden mate van opwarming helpt gezondheidsschade te beperken.
Planetary Health Check
Het jaarlijkse wetenschappelijke rapport over de toestand van de aarde) koppelt de gezondheid van onze planeet direct aan planetaire grenzen en kantelpunten
Kantelpunten zijn de kritieke drempels in het aardsysteem. Zodra deze worden overschreden, verandert een systeem (zoals een ijskap, oceaanstroming of regenwoud) onomkeerbaar en versneld door zelfversterkende terugkoppelingen. 7 van de 9 grenzen zijn inmiddels overschreden waardoor de druk op de systemen gevaarlijk toeneemt. Als kritieke elementen in de gevarenzone benoemt Juliette het smelten van de West-Antarctische ijskap, de sterk verzwakte Atlantische oceaanstroming, het risico op grootschalige sterfte van het Amazoneregenwoud en de situatie van de Boreale bossen en permafrost in het noorden.
Klimaatrechtvaardigheid en mondiale ongelijkheid
Juliette beschreef hoe landen die historisch weinig uitstoot veroorzaakten, vaak zwaar worden getroffen. Schulden, koloniale machtsverhoudingen en financiële structuren beperken volgens haar hun mogelijkheden om te investeren in gezondheidszorg en klimaatbestendigheid. Zij verbond ecologische schade daarom aan maatschappelijke ongelijkheid en pleitte voor een kritische blik op de scheiding tussen mens en natuur.
Van urgentie naar handelingsperspectief
Naast urgentie bood Juliette handelingsperspectief: mitigatie (uitstoot verminderen), adaptatie (aanpassen aan veranderende omstandigheden) en koppelkansen (maatregelen die mens én natuur helpen). Ook de zorgsector moet volgens haar de eigen uitstoot aanpakken. Verandering vraagt om inzet op individueel, institutioneel en maatschappelijk niveau, waarbij samenwerking en lokale initiatieven hoop kunnen bieden.
De verantwoordelijkheid van zorgprofessionals
In de discussie vroegen deelnemers hoe de milieubelasting van behandelingen moet worden afgewogen tegen soms beperkte gezondheidswinst. Juliette benadrukte dat zorgprofessionals dit gesprek moeten kunnen voeren: zij dragen verantwoordelijkheid voor zowel individuele patiënten als collectieve gezondheid. Ook medicijnresten, mentale belasting en het belang van preventie kwamen aan bod.
Voor verdere verdieping verwees Juliette naar jaarlijkse klimaat- en gezondheidsrapportages en publicaties over duurzame zorg.
Juliettes boodschap was dat gezondheid, gezonde ecosystemen en rechtvaardigheid onlosmakelijk verbonden zijn. Haar oproep: blijf niet alleen stilstaan bij de ernst van de crisis, maar zoek samenwerking en kom binnen de eigen invloedssfeer in actie.