Je brein is niet neutraal

Tijdens nascholingen gaan we vaak aan het begin aan de slag met de kwaliteiten van deelnemers. Dus we starten niet met verbeterpunten of met eigenschappen waar ze nog aan willen werken. Maar met kwaliteiten.

En opvallend vaak vinden deelnemers dit ingewikkeld.

Een verbeterpunt noemen lukt de meeste artsen moeiteloos. Ook een situatie beschrijven die beter had gekund, levert meestal direct voorbeelden op. Maar stilstaan bij wat je goed doet? Dat blijkt vaak een stuk lastiger.

Herkenbaar? Het is niet vreemd, het heeft alles te maken met hoe ons brein werkt.

Geprogrammeerd om gevaar te zien

Voor onze verre voorouders was het van levensbelang om gevaar snel op te merken. Dat geritsel in de struiken kon immers een roofdier zijn. Wie risico's eerder zag, had meer kans om te overleven. Ons brein ontwikkelde zich daarom tot een uitstekend detectiesysteem voor mogelijke bedreigingen.

Dat signalering systeem werkt nog steeds.

Alleen zijn de gevaren tegenwoordig vaak anders. Geen sabeltandtijgers meer, maar volle agenda's, kritische opmerkingen, ingewikkelde casussen, organisatorische druk, emotionele gevaren en de voortdurende verantwoordelijkheid voor goede zorg.

Als arts ben je bovendien zelfs opgeleid om afwijkingen te signaleren, risico's te herkennen en fouten te voorkomen. Dat is een belangrijke professionele kwaliteit. Patiënten zijn erbij gebaat dat wij scherp zijn op wat beter kan.

Het gevolg? Negatieve ervaringen trekken vaak meer aandacht dan positieve.

• Een compliment van een patiënt kan binnen een paar uur vervagen, terwijl een kritische opmerking van een collega nog dagen kan blijven hangen.
• Na een poli waarop vrijwel alles goed verliep, denken we vooral terug aan dat ene gesprek dat minder soepel ging.
• Na een dienst waarin we talloze goede beslissingen namen, blijft juist dat moment van twijfel in ons hoofd rondzingen.

Gelukkig kun je je brein trainen

Gelukkig heeft de evolutie ons niet alleen een waakzaam brein gegeven. Ons brein heeft ook een prachtig vermogen: het blijft zich ontwikkelen op basis van ervaringen. Die neuroplasticiteit biedt mogelijkheden.

Wat we herhaaldelijk aandacht geven, versterkt de verbindingen in ons brein. Dat betekent dat we onszelf kunnen trainen om niet alleen risico's en problemen op te merken, maar ook kwaliteiten, successen en positieve ervaringen bewuster te registreren.

Neuropsycholoog Rick Hanson ontwikkelde hiervoor de HEAL-methode. De essentie is verrassend eenvoudig.

Merk een positieve ervaring op. Dat kan iets kleins zijn: een prettig gesprek, een moment van rust, een patiënt die je bedankt of een situatie die goed verliep. Blijf daar vervolgens iets langer bij stilstaan dan je normaal zou doen. Niet één seconde, maar tien tot twintig seconden. Voel wat het met je doet. Laat het als het ware binnenkomen en in je lijf landen. Op die manier krijgt een positieve ervaring meer kans om daadwerkelijk opgeslagen te worden in je zenuwstelsel, in plaats van direct overschaduwd te worden door de volgende uitdaging.

H – Have
Merk een positieve ervaring op.

E – Enrich
Sta er bewust even bij stil. Wat maakt dit waardevol?

A – Absorb
Laat het gevoel echt binnenkomen. Blijf er 10 tot 20 seconden bij.

L – Link
Gebruik dit gevoel als hulpbron wanneer je later iets lastigs tegenkomt.

Praktische oefeningen

Een eenvoudige oefening is om aan het einde van de dag drie dingen op te schrijven die goed gingen.

Nog krachtiger is het om eens aan anderen te vragen welke kwaliteit zij in jou waarderen. Niet omdat je bevestiging nodig hebt, maar omdat anderen vaak kwaliteiten zien die voor jou vanzelfsprekend zijn geworden.

Een andere manier is om, iedere keer als je iets positiefs bemerkt bij jezelf, jezelf in gedachten of fysiek een schouderklopje te geven. Daarmee geef je het meer ruimte in je brein.

Spreek bewust vaker waardering uit naar collega's. Niet alleen omdat het prettig is om te ontvangen, maar ook omdat positieve interacties bijdragen aan verbinding en samenwerking. Daarover schreef ik eerder in de blog De waardering die we vaak vergeten uit te spreken.

Wat je aandacht geeft groeit

Onderzoek heeft uitgewezen dat dit ook geldt voor teams. Waarschijnlijk besteed je met je team meer dan genoeg aandacht aan wat beter kan. Incidenten, complicaties, verbeterpunten. Maar hoe vaak staan jullie stil bij wat goed gaat?

Vraag dus een volgende keer niet alleen: wat kan beter? Maar ook: Wat ging er vandaag goed? En wuif dit niet zomaar weg, maar laat het echt even landen. Want echt: wat je aandacht geeft, groeit! Zowel in jezelf (door je eigen brein erin te training) als in het team/systeem.

Meer weten?
In de nascholingen Medisch Leiderschap en Effectief Samenwerken besteden we aandacht aan de invloed van mindset, communicatie en gedrag op werkplezier, samenwerking en kwaliteit van zorg. Wil je meer weten? Aarzel niet om mij te bellen op 06-24705672.

Samen met co-trainers Arijaan Valkenburg en Valerie Overmeer ontvang ik je graag!

Angelique van Dam