Dweilen met de kraan open

Misschien herken je dit. Je doet je best om goed voor jezelf te zorgen. Je sport, je slaapt op tijd, misschien doe je aan mindfulness of yoga. En toch voel je je gehaast en ben je meer moe dan energiek.

Dat ligt niet aan jou. De werkdruk in de zorg zal blijven wat het is en dan is al die zelfzorg dweilen met de kraan open.

De logische conclusie lijkt: grenzen stellen, vaker nee zeggen. Maar als jij op tijd naar huis gaat, moet je collega het werk overnemen. Of je patiënt wacht langer. En dus blijf jij maar doorgaan zoals je dat al heel lang doet. En dat is omdat je om je patiënten en collega’s geeft.

Vier lussen, één beweging

In ons Medisch Leiderschap model kruisen twee lemniscaten elkaar. Zo ontstaan vier lussen rond een kern van waarden, verlangen, sterktes en zingeving.

In de ene lus vind je zelfzorg en dankbaarheid: wat heb ik nodig, wat geeft mij energie? Dat is de dweil. In de lussen aan de andere kant staan regie, verbinden en autonomie: hoe geef ik samen met anderen vorm aan het werk? Dat is je hand op de kraan.

Zelfzorg zonder regie blijft dweilen. Regie zonder zelfzorg houd je niet vol. De lussen lopen in elkaar over. Het gaat om de beweging ertussen, en die beweging komt steeds weer langs de kern: wat vind jij belangrijk, en waar verlang je naar, wat geeft jou energie, zodat je duurzaam inzetbaar blijft?

Waarom overleggen niets lijken op te leveren

Misschien denk je nu: we hebben het al zo vaak besproken. In de vakgroep, op de heidag, in de zoveelste werkgroep. En een half jaar later voeren we precies hetzelfde gesprek.

Dat is geen toeval. Otto Scharmer, de grondlegger van Theory U, noemt dit downloaden: reageren vanuit patronen uit het verleden. We voeren het gesprek dat we altijd voeren, en dus komen we uit bij de oplossingen die we al kenden.

Scharmer onderscheidt twee manieren van leren. De eerste is leren van het verleden: je handelt, observeert, reflecteert, maakt een plan en handelt opnieuw. Daarmee los je veel op, zolang een probleem lijkt op problemen die je eerder tegenkwam. Maar werkdruk in de zorg is geen probleem met één oorzaak en één oplossing. Roosters, bekostiging, cultuur, verwachtingen van patiënten, ontwikkelingen in de maatschappij en ons eigen arbeidsethos lopen er door elkaar heen.

Bij dit soort complexe vraagstukken schiet bestaande kennis tekort. Hoe slim je ook analyseert, je komt uit bij varianten van wat je al wist. Daarom beschrijft Scharmer een tweede manier: leren van de toekomst zoals die zich aandient. Dat vraagt andere werkvormen dan het vertrouwde overleg met agenda en actielijst. Je neemt eerst samen echt waar, zonder meteen te oordelen. Je maakt ruimte voor wat je nog niet weet. En je probeert nieuwe dingen klein uit, in plaats van ze vooraf helemaal uit te denken.

Hoe dat er in de praktijk uitziet

Dit vergt specifieke werkvormen die voorbij het denken alleen gaan. Maar als je toch al iets wilt doen, begin dan een teamgesprek eens met de vraag wat iedereen eigenlijk ziet en ervaart. Begin niet met oplossingen, maar kijk waar wél energie zit: wanneer liep een rooster of een dienst juist soepel, en waarom? En kies één kleine verandering die je een maand test, in plaats van het perfecte plan. Kijk wat het oplevert en stel bij.

Dat vraagt moed, en ook kwetsbaarheid: durven zeggen wat je ziet, zonder dat je het antwoord al hebt. Niet de moed om voor jezelf te kiezen ten koste van anderen, maar de moed om het gesprek op een andere manier te voeren.

Hoe je dit leert

Dit lees je niet even uit een blog. Stevig blijven staan als het spannend wordt, merken wanneer je aan het downloaden bent, en een gesprek op een andere manier durven voeren: dat zijn vaardigheden. En die leer je door te doen.

Precies dat oefenen we in de leergang Medisch Leiderschap. Je werkt met situaties uit je eigen praktijk, samen met collega-artsen die herkennen waar je tegenaan loopt. En je ervaart wat er verandert, bij jezelf en in je team.

Wil je eerst verkennen waar je staat? Doe dan dezelftest Medisch Leiderschap. Wil je er echt mee aan de slag? De inschrijving voor de voorjaarsleergang is in volle gang.

Volg je hart. Pak de regie.